Cykl: Bezpieczny BIZNES i spokojna głowa

Odpowiedzialność członków zarządu (art. 299 KSH). Jak restrukturyzacja może uratować prywatny majątek prezesa?

Mit „bezpiecznej spółki z o.o.”. Gdzie kończy się odpowiedzialność spółki, a zaczyna odpowiedzialność prezesa?

Wielu przedsiębiorców zakłada spółkę z o.o. z przekonaniem, że jej największą zaletą jest pełne oddzielenie majątku prywatnego od firmowego. W praktyce często właściciele firm myślą: „przecież mam spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, więc prywatnie niczym nie ryzykuję”.

To jeden z najbardziej kosztownych mitów w biznesie.

Oczywiście, co do zasady za zobowiązania odpowiada sama spółka. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy spółka staje się niewypłacalna, a wierzyciele nie mogą skutecznie odzyskać pieniędzy z jej majątku. W takiej sytuacji odpowiedzialność może zostać przeniesiona bezpośrednio na członków zarządu.

Tutaj pojawia się art. 299 Kodeksu spółek handlowych.

Dla wielu prezesów i członków zarządu moment otrzymania pozwu z art. 299 KSH jest pierwszą chwilą, kiedy uświadamiają sobie, że zagrożony może być już nie tylko biznes, ale także prywatny majątek, czyli oszczędności oszczędności, nieruchomości czy wynagrodzenie.

Co istotne, odpowiedzialność ta nie pojawia się automatycznie dlatego, że firma ma problemy finansowe. Zasadnicze znaczenie ma reakcja zarządu oraz to, czy odpowiednio wcześnie podjęto działania ochronne, w szczególności związane z restrukturyzacją lub złożeniem wniosku o upadłość.

Czym jest art. 299 KSH? Odpowiedzialność członków zarządu w praktyce

Art. 299 KSH przewiduje tzw. subsydiarną odpowiedzialność członków zarządu za długi spółki z o.o.

Realnie oznacza to, że wierzyciel najpierw musi spróbować odzyskać należność od samej spółki. Dopiero gdy egzekucja okaże się bezskuteczna czyli np. komornik stwierdzi brak majątku wierzyciel może skierować roszczenia przeciwko członkom zarządu.I to już prywatnie.

Odpowiedzialność może obejmować nie tylko główną kwotę zadłużenia, ale również:

odsetki,
koszty procesów sądowych,
koszty egzekucji,
część zobowiązań publicznoprawnych.

Co ważne, odpowiedzialność nie dotyczy wyłącznie osób, które „doprowadziły firmę do upadku”. Wystarczy pełnienie funkcji członka zarządu w czasie, gdy spółka była niewypłacalna i nie podjęto odpowiednich działań w wymaganym terminie.

Sądy wielokrotnie podkreślały, że członek zarządu powinien aktywnie monitorować sytuację finansową spółki. Brak wiedzy o problemach finansowych rzadko stanowi skuteczną linię obrony.

Kluczowe terminy dla zarządu

Przedsiębiorcy często próbują „przeczekać” kryzys. Liczą na nowego kontrahenta, sezonowy wzrost sprzedaży, kredyt lub inwestora. Problemem w tej całej sytuacji jest to, że przepisy przewidują konkretne terminy na reakcję.

Prawo upadłościowe wskazuje, że zarząd powinien złożyć wniosek o upadłość w terminie 30 dni od momentu powstania stanu niewypłacalności.
Realna niewypłacalność występuje najczęściej wtedy, gdy spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawodawca przyjmuje domniemanie, że dzieje się tak, gdy opóźnienia w płatnościach przekraczają trzy miesiące, a to bardzo krótki czas.
Dodatkowo niestety wielu przedsiębiorców nie wie, że przepisy przewidują alternatywę dla upadłości. Chodzi właśnie o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego. To rozwiązanie w wielu przypadkach pozwala nie tylko ratować firmę, ale również chronić prywatny majątek członków zarządu.

Jak restrukturyzacja chroni prywatny majątek członków zarządu?

To najważniejszy element całego mechanizmu ochronnego.

Art. 299 KSH przewiduje możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności przez członka zarządu, jeżeli wykaże on m.in., że:

we właściwym czasie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości,
albo we właściwym czasie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzono układ.

I właśnie dlatego restrukturyzacja bardzo często staje się realną „tarczą ochronną” dla zarządu.

W praktyce oznacza to, że odpowiednio szybkie wszczęcie restrukturyzacji może:

zatrzymać narastanie odpowiedzialności,
ograniczyć ryzyko pozwów przeciwko członkom zarządu,
zabezpieczyć prywatny majątek,
jednocześnie dając spółce szansę na dalsze funkcjonowanie.

Szczególnie popularnym rozwiązaniem stało się postępowanie o zatwierdzenie układu. Dla wielu przedsiębiorców jest ono atrakcyjne dlatego, że pozwala stosunkowo szybko uzyskać ochronę przed egzekucją i rozpocząć rozmowy z wierzycielami bez natychmiastowej utraty kontroli nad firmą.

W bardziej skomplikowanych przypadkach wykorzystywane są również postępowania sanacyjne, które umożliwiają głębszą restrukturyzację przedsiębiorstwa.

Warto jednak podkreślić jedną rzecz: restrukturyzacja działa ochronnie przede wszystkim wtedy, gdy zostaje wdrożona odpowiednio wcześnie.

Jeżeli zarząd zgłasza się po pomoc dopiero w momencie całkowitego paraliżu finansowego, zajęć komorniczych i wielomiesięcznych zaległości wobec kontrahentów, pole manewru znacząco się zmniejsza.

Reagowanie za późno. Największy błąd zarządu przedsiębiorstwa

W praktyce problem bardzo rzadko pojawia się nagle.

Najczęściej kryzys rozwija się miesiącami:

opóźnienia wobec ZUS i urzędu skarbowego,
przesuwanie płatności dla kontrahentów,
finansowanie bieżącej działalności kosztem kolejnych zobowiązań,
utrata płynności,
próby „ratowania sytuacji” prywatnymi pieniędzmi członków zarządu.

Wielu przedsiębiorców zgłasza się po pomoc dopiero wtedy, gdy wierzyciele rozpoczynają egzekucję albo pojawia się realne ryzyko odpowiedzialności osobistej.

Tymczasem restrukturyzacja jest narzędziem, które działa najlepiej wtedy, gdy firma ma jeszcze potencjał operacyjny, klientów i możliwość zawarcia układu z wierzycielami.

Im wcześniej zarząd analizuje sytuację i podejmuje działania, tym większa szansa zarówno na uratowanie spółki, jak i ochronę prywatnego majątku.

Podsumowanie

Spółka z o.o. nie daje członkom zarządu pełnej „nietykalności”.

Art. 299 KSH sprawia, że w przypadku braku właściwej reakcji na niewypłacalność odpowiedzialność za długi firmy może zostać przeniesiona bezpośrednio na prezesa lub członków zarządu. Kluczowe znaczenie mają tutaj czas i właściwe decyzje.

W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie rozpoczęta restrukturyzacja pozwala nie tylko ochronić przedsiębiorstwo przed upadłością, ale również zabezpieczyć prywatny majątek osób zarządzających spółką.

Dlatego odkładanie decyzji „na później” bywa najdroższym rozwiązaniem.