Bank zablokował konto firmowe z powodu AML. Jakie są możliwości aby odzyskać zamrożone środki i ochronić przedsiębiorstwo przed utratą płynności?

Blokada rachunku bankowego może w ciągu jednego dnia pozbawić przedsiębiorstwo możliwości regulowania podstawowych zobowiązań. Środki pozostają na koncie, jednak firma nie może swobodnie nimi dysponować. Niewykonane przelewy do kontrahentów, zaległe wynagrodzenia czy zbliżające się terminy płatności podatków stają się wówczas realnym zagrożeniem dla dalszego prowadzenia działalności.

Przyczyną ograniczenia dostępu do pieniędzy nie zawsze jest zajęcie komornicze lub zaległość podatkowa. Bank może wstrzymać określoną transakcję albo zablokować rachunek w związku z podejrzeniem prania pieniędzy, finansowania terroryzmu lub innych przestępstw. W praktyce przedsiębiorca często dowiaduje się jedynie, że operacja wymaga dodatkowej weryfikacji, a bank oczekuje dokumentów potwierdzających jej gospodarcze uzasadnienie.

Sytuacja jest szczególnie trudna, gdy blokada dotyczy rachunku wykorzystywanego do bieżącej działalności. Nawet prawidłowo funkcjonujące przedsiębiorstwo może utracić płynność, jeżeli przez dłuższy czas nie ma dostępu do środków przeznaczonych na realizację zamówień i spłatę zobowiązań.

Jak długo bank może blokować pieniądze? Jak wykazać legalne pochodzenie środków? Kiedy możliwe jest zakwestionowanie blokady i czy restrukturyzacja może pomóc przedsiębiorstwu zagrożonemu niewypłacalnością?

Dlaczego bank może zablokować rachunek firmy?

Banki są zobowiązane do stosowania przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, określanych skrótem AML (Anti-Money Laundering). Podstawowym aktem prawnym regulującym te obowiązki jest ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Przepisy wymagają od instytucji finansowych identyfikowania klientów, weryfikowania ich tożsamości, ustalania beneficjentów rzeczywistych oraz monitorowania transakcji pod kątem ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. W ramach tych obowiązków bank analizuje nie tylko wysokość przelewów, ale również ich charakter, częstotliwość, kierunek oraz zgodność z profilem działalności przedsiębiorstwa.

Dodatkową weryfikację mogą wywołać między innymi:

  1. przelewy na znaczne kwoty, odbiegające od dotychczasowej aktywności rachunku;
  2. płatności od nowych kontrahentów zagranicznych, szczególnie z państw uznawanych za obszary podwyższonego ryzyka;
  3. liczne transfery pomiędzy powiązanymi podmiotami bez jasno udokumentowanego uzasadnienia gospodarczego;
  4. operacje, których cel lub źródło finansowania nie wynikają z dokumentacji posiadanej przez bank;
  5. nagłe zmiany sposobu wykorzystywania rachunku firmowego.

Samo wystąpienie jednej z takich okoliczności nie oznacza, że przedsiębiorca dopuścił się przestępstwa. Może jednak spowodować konieczność przeprowadzenia dodatkowej analizy. Banki wykorzystują w tym celu również systemy automatycznego monitorowania transakcji. Ostateczne zastosowanie określonych środków powinno jednak wynikać z właściwych przepisów i ustalonych przesłanek, a nie wyłącznie z faktu wygenerowania ostrzeżenia przez system informatyczny.

W tym wszystkim należy rozróżnić dodatkową weryfikację klienta, odmowę przeprowadzenia transakcji oraz formalną blokadę rachunku. Są to działania o różnych podstawach prawnych i odmiennych konsekwencjach.

Blokada rachunku na 72 godziny, 96 godzin lub 6 miesięcy. Co mówią przepisy?

Jednym z najważniejszych zagadnień jest ustalenie, na jakiej podstawie bank ograniczył dostęp do środków. Od tego zależą zarówno dopuszczalny czas blokady, jak i możliwości jej zakwestionowania.

A) Blokada środków na 72 godziny. Prawo bankowe

Zgodnie z art. 106a ust. 3 i 4 Prawa bankowego bank może samodzielnie zablokować określone środki na rachunku na okres nieprzekraczający 72 godzin. Uprawnienie to dotyczy uzasadnionego podejrzenia, że środki pochodzą z przestępstwa skarbowego lub innego przestępstwa objętego zakresem tego przepisu albo mają z nim związek. Co istotne, art. 106a dotyczy przestępstw innych niż pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu, dla których przewidziano odrębne rozwiązania w ustawie AML. Bank powinien ograniczyć blokadę do środków, których dotyczy uzasadnione podejrzenie. Nie jest to zatem ogólne uprawnienie do zamrażania całego majątku przedsiębiorcy bez określenia podstaw i zakresu ograniczenia. Po dokonaniu blokady bank niezwłocznie zawiadamia prokuratora.

Jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki, prokurator może następnie wydać postanowienie o dalszej blokadzie.

B) Blokada rachunku na podstawie ustawy AML. Blokada na 24 i 96 godzin

W przypadku podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu zastosowanie znajdują przede wszystkim art. 86 i 87 ustawy AML. Jeżeli bank jako instytucja obowiązana poweźmie uzasadnione podejrzenie związku określonej transakcji lub środków z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, zawiadamia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF). W trybie art. 86 ustawy AML bank, po potwierdzeniu przyjęcia zawiadomienia przez GIIF, nie przeprowadza wskazanych transakcji przez okres nieprzekraczający 24 godzin, chyba że wcześniej otrzyma odpowiednie żądanie lub zwolnienie. GIIF może następnie zażądać wstrzymania transakcji albo blokady rachunku na okres nieprzekraczający 96 godzin, liczony od chwili wskazanej w ustawowym potwierdzeniu przyjęcia zawiadomienia. Odrębny tryb przewiduje art. 87 ustawy AML. Pozwala on GIIF skierować żądanie blokady lub wstrzymania transakcji z własnej inicjatywy, na okres do 96 godzin liczony od otrzymania żądania przez instytucję obowiązaną.

Nie należy zatem utożsamiać 72-godzinnej blokady bankowej z blokadą stosowaną w ramach procedury AML. Choć obie mogą skutkować czasowym ograniczeniem dostępu do pieniędzy, wynikają z różnych przepisów.

C) Czy prokurator może przedłużyć blokadę do 6 miesięcy?

Tak. Jeżeli zachodzą odpowiednie przesłanki, prokurator może wydać postanowienie o wstrzymaniu transakcji lub blokadzie rachunku na czas oznaczony, nie przekraczający sześciu miesięcy. W przypadku procedury AML art. 86 ust. 11a przewiduje ponadto możliwość przedłużenia blokady na dalszy okres, nie dłuższy niż kolejne sześć miesięcy. Oznacza to, że przedsiębiorca nie powinien zakładać, iż po upływie kilku dni środki automatycznie staną się dostępne.

Postanowienie prokuratora powinno określać zakres, sposób i czas trwania blokady. Przepisy przewidują możliwość wniesienia zażalenia do właściwego sądu.

Po zakończeniu okresu blokady znaczenie może mieć również to, czy wydano postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym albo w przedmiocie dowodów rzeczowych. Dalsze ograniczenie dostępu do pieniędzy może bowiem wynikać z odrębnej podstawy procesowej.

 Jakie działania należy podjąć w sytuacji kiedy bank zablokował konto firmy ?

W przypadku blokady rachunku firmowego najważniejsze jest szybkie ustalenie jej przyczyny i podstawy prawnej. Nie każda sytuacja wymaga identycznego postępowania, a niewłaściwie dobrane działania mogą wydłużyć proces wyjaśniania sprawy.

1. Ustalenie podstawy i zakresu blokady

W pierwszej kolejności przedsiębiorca powinien zwrócić się do banku o wyjaśnienie, czy ograniczenie wynika z dodatkowej weryfikacji AML, formalnej blokady rachunku, decyzji organu państwowego czy innej podstawy prawnej. Koniecznie trzeba ustalić, czy blokada obejmuje cały rachunek, określoną kwotę, czy wyłącznie pojedynczą transakcję.

Nie zawsze bank będzie mógł przekazać pełne informacje o prowadzonych czynnościach. Wynika to między innymi z ustawowych ograniczeń dotyczących ujawniania informacji związanych z zawiadomieniami kierowanymi do GIIF. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca powinien rezygnować z uzyskania informacji, które bank może zgodnie z prawem udostępnić.

2. Przygotowanie dokumentów potwierdzających legalne pochodzenie środków

Jeżeli blokada lub dodatkowa weryfikacja wiąże się z określoną transakcją, istotne znaczenie ma przedstawienie dokumentacji pozwalającej wyjaśnić jej gospodarczy charakter.

W zależności od rodzaju działalności mogą to być:

  • umowy zawarte z kontrahentami, zamówienia i aneksy;
  • faktury VAT, rachunki oraz potwierdzenia dokonanych płatności;
  • dokumenty przewozowe, celne i potwierdzenia dostawy towarów;
  • dokumentacja wykonania usług, protokoły odbioru lub korespondencja handlowa;
  • dokumenty potwierdzające źródło finansowania, np. umowy pożyczek, kredytów lub sprzedaży składników majątku;
  • dokumenty dotyczące struktury właścicielskiej i beneficjentów rzeczywistych przedsiębiorstwa.

W przypadku transakcji zagranicznych pomocne może być również przedstawienie informacji o kontrahencie, celu współpracy oraz ekonomicznym uzasadnieniu transferu środków. Dokumentacja powinna być spójna, kompletna i odpowiadać rzeczywistemu przebiegowi transakcji.

Samo przedłożenie faktury nie zawsze wystarczy. Jeżeli bank ma wątpliwości dotyczące faktycznego wykonania usługi albo pochodzenia pieniędzy, może oczekiwać dodatkowych dowodów.

3. Kontakt z działem zgodności banku

W przypadku weryfikacji prowadzonej przez bank warto zadbać o sprawną komunikację z jednostką odpowiedzialną za bezpieczeństwo finansowe i zgodność działalności z przepisami, określaną jako dział compliance. Wyjaśnienia powinny odnosić się bezpośrednio do zakwestionowanych operacji i zawierać dokumenty pozwalające odtworzyć ich przebieg.

Wskazane jest także zachowanie kopii przekazanych materiałów oraz potwierdzeń ich doręczenia. Należy jednak pamiętać, że jeżeli formalna blokada została zastosowana na żądanie GIIF albo na podstawie postanowienia prokuratora, sam dział compliance nie może dowolnie uchylić ograniczenia.

4. Weryfikacja postanowienia prokuratora

Jeżeli środki zostały zablokowane na podstawie postanowienia prokuratora, konieczna jest analiza dokumentu pod kątem podstawy prawnej, zakresu zabezpieczenia i czasu jego obowiązywania. W określonych przypadkach możliwe jest wniesienie zażalenia.

Argumentacja może dotyczyć między innymi braku wystarczających podstaw do utrzymywania blokady, nieprawidłowego określenia jej zakresu albo objęcia ograniczeniem środków niemających związku z okolicznościami stanowiącymi podstawę zastosowania tego środka. Nie każda blokada jest jednak nieuzasadniona. Skuteczność jej zakwestionowania zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz materiału dowodowego.

Czy bank musi odblokować konto po przedstawieniu dokumentów?

Przekazanie bankowi wyjaśnień i dokumentów nie oznacza automatycznego obowiązku natychmiastowego odblokowania rachunku. Jeżeli ograniczenie wynika z procedury weryfikacyjnej prowadzonej przez sam bank, kompletna dokumentacja może umożliwić zakończenie analizy i przywrócenie możliwości korzystania z rachunku.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy blokada została zastosowana na podstawie żądania GIIF lub postanowienia prokuratora. Wówczas o jej dalszym obowiązywaniu decydują odpowiednie przepisy i czynności właściwych organów. Warto również rozróżnić zakończenie formalnej blokady od możliwości dalszego korzystania z usług bankowych. Bank może bowiem odrębnie oceniać ryzyko związane z relacją z klientem i stosować środki przewidziane przepisami AML.

Dlatego odzyskanie dostępu do środków wymaga niekiedy równoległego wyjaśnienia transakcji, analizy prawnej zastosowanego ograniczenia oraz ustalenia dalszych warunków współpracy z bankiem.

Zablokowane konto firmowe i związana z tym utrata płynności finansowej

Dla przedsiębiorstwa skutki blokady rachunku mogą być znacznie poważniejsze niż samo czasowe ograniczenie dostępu do pieniędzy. Firma, która posiada środki finansowe, ale nie może z nich korzystać, może mieć trudności z terminowym regulowaniem zobowiązań. Opóźnienia w płatnościach mogą prowadzić do naliczania odsetek, wstrzymania dostaw, wypowiedzenia umów czy utraty zaufania kontrahentów. Szczególnie zagrożone są przedsiębiorstwa, które finansują bieżącą działalność z wpływów na jeden rachunek bankowy i nie posiadają wystarczających rezerw finansowych. W takiej sytuacji konieczne jest rozróżnienie przejściowego problemu z dostępem do środków od rzeczywistej niewypłacalności.

Zgodnie z Prawem upadłościowym niewypłacalność wiąże się z utratą zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przewiduje domniemanie niewypłacalności w przypadku opóźnienia w ich wykonywaniu przekraczającego trzy miesiące. Samo zablokowanie rachunku nie przesądza jeszcze o niewypłacalności przedsiębiorstwa. Jeżeli jednak ograniczenie utrzymuje się przez dłuższy czas, a firma nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań z innych źródeł, ryzyko niewypłacalności może stać się realne.

Czy restrukturyzacja może uratować firmę z zablokowanym rachunkiem?

W sytuacji, gdy blokada środków powoduje poważne trudności finansowe, warto rozważyć nie tylko działania zmierzające do jej uchylenia, ale również rozwiązania pozwalające ochronić przedsiębiorstwo przed narastaniem zadłużenia. Jednym z nich może być postępowanie restrukturyzacyjne. Zgodnie z art. 6 Prawa restrukturyzacyjnego postępowanie takie może być prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Jego celem jest stworzenie warunków do porozumienia z wierzycielami i uniknięcia upadłości przedsiębiorstwa. W zależności od sytuacji możliwe jest skorzystanie z postępowania o zatwierdzenie układu, przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego lub sanacyjnego.

Jaką rolę pełni doradca restrukturyzacyjny?

Doradca restrukturyzacyjny może pomóc przedsiębiorcy ocenić, czy utrata dostępu do rachunku ma charakter przejściowy, czy prowadzi już do zagrożenia niewypłacalnością. W ramach analizy sytuacji finansowej możliwe jest między innymi ustalenie wysokości wymagalnych zobowiązań, przygotowanie prognozy przepływów pieniężnych, ocena możliwości dalszego prowadzenia działalności oraz opracowanie propozycji układowych dla wierzycieli. Odpowiednio dobrane postępowanie restrukturyzacyjne może również zapewnić przedsiębiorcy określoną ustawowo ochronę przed działaniami egzekucyjnymi wierzycieli.

Należy jednak wyraźnie podkreślić, że restrukturyzacja nie uchyla automatycznie blokady zastosowanej przez GIIF lub prokuratora. Nie jest to środek służący bezpośrednio do odblokowania pieniędzy objętych postępowaniem związanym z podejrzeniem przestępstwa. Może natomiast pomóc w uporządkowaniu zobowiązań i ograniczeniu skutków utraty płynności, jeżeli przedsiębiorstwo spełnia przesłanki do przeprowadzenia restrukturyzacji. W działaniach praktycznych mających na celu ratowanie sytuacji finansowej firmy dotyczące blokady rachunku oraz działania restrukturyzacyjne powinny być odpowiednio skoordynowane.

Czego nie należy robić po zablokowaniu konta?

Blokada rachunku bankowego wymaga szybkiej reakcji, ale równie ważne jest unikanie działań, które mogą pogorszyć sytuację przedsiębiorstwa. Przede wszystkim nie należy przedstawiać bankowi dokumentów nieodzwierciedlających rzeczywistych transakcji ani podejmować prób ukrywania pochodzenia środków. Ryzykowne może być również przenoszenie działalności finansowej na rachunki innych podmiotów wyłącznie w celu obejścia zastosowanych ograniczeń. Takie działania mogą wywołać dodatkowe wątpliwości i prowadzić do dalszych konsekwencji prawnych.

Nie należy także ignorować narastających zobowiązań wobec pracowników, kontrahentów czy instytucji publicznych. Jeżeli firma traci zdolność do terminowego regulowania należności, konieczna jest bieżąca ocena jej sytuacji finansowej, w tym ewentualnych obowiązków wynikających z Prawa upadłościowego.

Blokada rachunku bankowego związana z procedurami AML może dotknąć również przedsiębiorstwo prowadzące legalną działalność gospodarczą. Samo zastosowanie ograniczenia nie przesądza o popełnieniu przestępstwa, ale może mieć poważne konsekwencje dla płynności finansowej firmy. Podstawowe znaczenie ma ustalenie podstawy prawnej blokady, jej zakresu oraz organu odpowiedzialnego za zastosowanie ograniczenia.

W przypadku weryfikacji prowadzonej przez bank istotne jest szybkie przedstawienie dokumentów potwierdzających gospodarczy charakter transakcji. Jeżeli blokada wynika z postanowienia prokuratora, konieczna może być analiza możliwości jej zakwestionowania na drodze prawnej. Równocześnie przedsiębiorca powinien ocenić, czy ograniczenie dostępu do środków nie zagraża dalszemu funkcjonowaniu firmy.

Kontynuując przeglądanie tej witryny, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies.