Działalność nierejestrowana, a spirala długów. Upadłość konsumencka czy firmowa. Jak wyjść z zadłużenia?
Działalność nierejestrowana pozwala uzyskiwać dodatkowe dochody bez konieczności zakładania firmy w CEIDG. Z tej możliwości korzystają między innymi osoby zajmujące się rękodziełem, sprzedażą internetową, udzielaniem korepetycji czy świadczeniem drobnych usług. Uproszczone zasady prowadzenia takiej działalności nie oznaczają jednak braku odpowiedzialności za powstające zobowiązania.
Problemy finansowe mogą pojawić się nawet przy stosunkowo niewielkiej skali sprzedaży. Zakup towarów na kredyt, zaległe opłaty wobec platform handlowych, reklamacje klientów czy zobowiązania podatkowe mogą stopniowo przekroczyć możliwości finansowe osoby prowadzącej działalność nie zarejestrowaną. W przeciwieństwie do niektórych form działalności prowadzonych w ramach spółek, nie występuje tutaj odrębny majątek przedsiębiorstwa. Za zobowiązania odpowiada bezpośrednio osoba, która je zaciągnęła.
Powstaje wówczas istotne pytanie, a mianowicie – czy długi wynikające ze sprzedaży towarów lub świadczenia usług bez rejestracji firmy można objąć upadłością konsumencką? A może ich gospodarczy charakter oznacza konieczność przeprowadzenia postępowania upadłościowego właściwego dla przedsiębiorców? Rozstrzygające znaczenie ma nie samo pochodzenie zadłużenia, lecz przede wszystkim rzeczywisty status prawny dłużnika.
Działalność nierejestrowana. Kiedy można legalnie zarabiać bez zakładania firmy?
Zasady prowadzenia działalności nierejestrowanej określa art. 5 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Rozwiązanie to jest przeznaczone dla osób fizycznych, które wykonują drobną działalność zarobkową, spełniając ustawowe warunki.
1. Jednym z najważniejszych jest nieprzekroczenie określonego limitu przychodów. Od 1 stycznia 2026 roku limit ten jest rozliczany kwartalnie, a nie miesięcznie, jak miało to miejsce wcześniej. Wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2026 roku maksymalny przychód należny z działalności nierejestrowanej wynosi 10 813,50 zł w kwartale.
2. Drugim podstawowym warunkiem jest niewykonywanie działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy, z uwzględnieniem ustawowych zasad dotyczących zawieszenia działalności.
Istotne jest również to, że nie każda aktywność może być prowadzona bez rejestracji.Niektóre rodzaje działalności wymagają uzyskania koncesji, zezwolenia lub wpisu do odpowiedniego rejestru. Do ustalenia limitu przychodów bierze się pod uwagę kwoty należne, nawet jeśli nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane. Nie jest to zatem limit zysku, który pozostaje po odliczeniu kosztów.
Przykład:osoba sprzedająca ręcznie wykonywaną biżuterię może uzyskać w kwartale 9 000 zł przychodu, ponosząc jednocześnie 6 000 zł kosztów materiałów, opakowań i wysyłki. Na potrzeby limitu działalności nierejestrowanej znaczenie ma przychód należny, a nie pozostałe 3 000 zł.
Prowadzenie działalności bez wpisu do CEIDG nie zwalnia również z obowiązku rozliczania podatków, prowadzenia wymaganej ewidencji sprzedaży ani przestrzegania praw konsumentów.
Czy osoba prowadząca działalność nierejestrowaną jest przedsiębiorcą w rozumieniu Prawa upadłościowego?
To najważniejsza kwestia przy wyborze właściwego sposobu oddłużenia. Zgodnie z art. 5 Prawa przedsiębiorców działalność spełniająca warunki działalności nierejestrowanej nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu tej ustawy. Z kolei Prawo upadłościowe, określając krąg podmiotów posiadających zdolność upadłościową na zasadach właściwych dla przedsiębiorców, odwołuje się zasadniczo do pojęcia przedsiębiorcy z Kodeksu cywilnego.
Dlatego w sprawach dotyczących upadłości nie wystarczy sprawdzić, czy dana osoba figuruje w CEIDG. Należy również ustalić rzeczywisty charakter jej aktywności zarobkowej i ocenić go w świetle właściwych przepisów. Osoba, która rzeczywiście prowadzi działalność nierejestrowaną zgodnie z ustawowymi warunkami i nie ma innego statusu przedsiębiorcy, co do zasady może korzystać z procedury upadłości konsumenckiej.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba sprzedająca towary w internecie bez zarejestrowanej firmy automatycznie uzyska taki status.
Kiedy brak wpisu do CEIDG nie wystarczy?
Problemy pojawiają się szczególnie wtedy, gdy działalność faktycznie przekroczyła ustawowe granice, lecz nie została formalnie zarejestrowana. Jeżeli przychód należny przekroczy limit w danym kwartale, działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia limitu. Osoba ją wykonująca ma obowiązek złożenia wniosku o wpis do CEIDG w terminie siedmiu dni.
Brak dokonania wpisu nie oznacza, że działalność nadal zachowuje charakter nierejestrowany. W przypadku zadłużenia konieczne może być więc ustalenie, od kiedy dana osoba rzeczywiście prowadziła działalność gospodarczą, czy nadal ją wykonuje i czy posiada status przedsiębiorcy na gruncie przepisów upadłościowych. Ma to znaczenie dla określenia właściwego rodzaju postępowania.
Upadłość konsumencka, a działalność bez rejestracji. Która procedura jest właściwa?
Upadłość konsumencka jest postępowaniem przeznaczonym zasadniczo dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów określających ich zdolność upadłościową. Jej celem jest przeprowadzenie postępowania wobec niewypłacalnego dłużnika i, przy spełnieniu ustawowych warunków, umożliwienie mu oddłużenia. Jeżeli osoba prowadziła legalną działalność nierejestrowaną i nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu właściwych przepisów, zobowiązania powstałe przy tej działalności mogą zostać objęte postępowaniem upadłościowym prowadzonym na zasadach przewidzianych dla konsumentów.
Nie ma przy tym ogólnej zasady, zgodnie z którą upadłość konsumencka obejmuje wyłącznie długi zaciągnięte na cele prywatne.
Czy długi z działalności nierejestrowanej można umorzyć?
Co do zasady tak, o ile są to zobowiązania podlegające umorzeniu na podstawie Prawa upadłościowego.
Mogą to być między innymi:
- niezapłacone należności wobec dostawców towarów i materiałów;
- zobowiązania wynikające z umów zawartych z platformami sprzedażowymi;
- zadłużenie z tytułu pożyczek przeznaczonych na zakup produktów do dalszej sprzedaży;
- roszczenia związane z niewykonanymi umowami lub nierozliczonymi zamówieniami;
- zaległości podatkowe, z uwzględnieniem ich charakteru i zasad oddłużenia.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie zobowiązania zostaną automatycznie umorzone. Prawo upadłościowe przewiduje określone wyłączenia. Dotyczą one między innymi zobowiązań alimentacyjnych, określonych kar i obowiązków naprawienia szkody oraz niektórych zobowiązań wynikających z czynów zabronionych. Szczególne znaczenie ma także rzetelne ujawnienie wierzycieli i majątku. Celowe pominięcie wierzyciela może prowadzić do tego, że jego wierzytelność nie zostanie objęta umorzeniem, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Czy konieczne jest ogłoszenie upadłości firmowej?
Nie, jeżeli dłużnik nie posiada statusu przedsiębiorcy wymagającego zastosowania zasad upadłości właściwych dla przedsiębiorców. Nie ma podstaw do przeprowadzania upadłości przedsiębiorstwa wyłącznie dlatego, że zobowiązania powstały przy sprzedaży produktów albo świadczeniu odpłatnych usług. Inaczej należy ocenić sytuację osoby, która faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, mimo że nie dopełniła obowiązku rejestracji. W takim przypadku konieczna jest analiza jej aktualnego statusu oraz przepisów dotyczących zdolności upadłościowej. Dopiero na tej podstawie można ustalić właściwą procedurę. Warto też pamiętać, że upadłość konsumencka nie jest rozwiązaniem pozbawionym kosztów i konsekwencji. Może wiązać się z likwidacją majątku, ustaleniem planu spłaty wierzycieli oraz obowiązkiem wykonywania postanowień sądu.
Długi z handlu na Vinted, OLX i Allegro – kiedy sprzedaż internetowa prowadzi do niewypłacalności?
Sprzedaż internetowa może mieć bardzo różny charakter. Czym innym jest okazjonalne zbywanie używanych przedmiotów z własnego gospodarstwa domowego, a czym innym regularny zakup towarów w celu ich dalszej odsprzedaży. Nie każda sprzedaż na Vinted, OLX czy Allegro oznacza prowadzenie działalności nierejestrowanej. Osoba sprzedająca własną używaną odzież lub sprzęt może dokonywać zwykłych transakcji dotyczących majątku prywatnego. Jeżeli jednak regularnie kupuje produkty z zamiarem ich odsprzedaży, organizuje dostawy i prowadzi sprzedaż w sposób ciągły, działalność może mieć charakter zarobkowy wymagający oceny pod kątem przepisów o działalności gospodarczej.
Skąd biorą się długi przy niewielkiej sprzedaży?
Zadłużenie nie musi wynikać z dużej skali działalności. Przykładowo osoba zajmująca się sprzedażą rękodzieła może zamówić większą partię materiałów, licząc na zainteresowanie klientów. Jeżeli sprzedaż okaże się niższa od przewidywanej, zobowiązania wobec dostawców pozostają, mimo że zakupione produkty nie przyniosły oczekiwanego przychodu.
Podobny problem może wystąpić przy handlu internetowym, gdy środki ze sprzedaży przeznaczane są na kolejne zakupy, a jednocześnie narastają koszty przesyłek, reklamacji, zwrotów lub prowizji. Z czasem zaległości mogą obejmować kilka różnych podmiotów, a próby ich regulowania za pomocą kolejnych pożyczek dodatkowo pogarszają sytuację finansową. W takim przypadku należy ocenić nie tylko wysokość zadłużenia, ale również rzeczywistą zdolność do jego spłaty.
Niezapłacone prowizje, reklamacje i zobowiązania wobec platform sprzedażowych
Korzystanie z platform internetowych wiąże się z akceptacją określonych regulaminów i zasad rozliczeń. W zależności od platformy, rodzaju konta i charakteru sprzedaży mogą powstawać zobowiązania z tytułu opłat, prowizji, usług dodatkowych czy rozliczeń związanych z transakcjami. Jeżeli należności nie zostaną uregulowane, operator platformy lub inny uprawniony podmiot może dochodzić ich zapłaty na zasadach wynikających z umowy i obowiązujących przepisów. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku roszczeń kupujących. Sprzedaż bez zarejestrowanej firmy nie oznacza automatycznego zwolnienia z odpowiedzialności za niewykonanie umowy lub dostarczenie wadliwego towaru.
Zakres odpowiedzialności zależy od charakteru sprzedaży, statusu stron oraz właściwych przepisów.
W przypadku narastających zaległości istotne jest ustalenie, czy dochodzone należności rzeczywiście istnieją, w jakiej wysokości oraz czy nie występują podstawy do ich zakwestionowania. Dopiero po zweryfikowaniu zobowiązań można rzetelnie ocenić skalę zadłużenia i możliwości jego uregulowania.
Działalność nierejestrowana, a podatki. Czy zaległości wobec urzędu skarbowego również można oddłużyć?
Prowadzenie działalności nierejestrowanej nie oznacza zwolnienia z podatku dochodowego. Dochody z takiej działalności należy co do zasady wykazać w rocznym zeznaniu PIT-36, uwzględniając uzyskane przychody i prawidłowo udokumentowane koszty ich uzyskania.
Warto rozróżnić przy tym dwie kwestie.
- Na potrzeby limitu działalności nierejestrowanej uwzględnia się przychód należny, nawet jeżeli klient jeszcze nie zapłacił za towar lub usługę.
- Natomiast przy rozliczaniu podatku dochodowego z działalności nierejestrowanej znaczenie mają co do zasady kwoty faktycznie otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika.
Nieprawidłowe rozliczenie przychodów może prowadzić do powstania zaległości podatkowych, odsetek oraz innych konsekwencji przewidzianych przepisami.
Czy zaległy podatek można objąć upadłością konsumencką?
Zobowiązania podatkowe mogą co do zasady zostać objęte postępowaniem upadłościowym osoby fizycznej i podlegać oddłużeniu na zasadach przewidzianych w Prawie upadłościowym. Nie należy jednak utożsamiać zaległości podatkowej z karą grzywny lub inną sankcją o charakterze karnym. Określone kary i obowiązki wynikające z orzeczeń sądowych są wyłączone z umorzenia. Dlatego w przypadku zadłużenia wobec urzędu skarbowego konieczne jest ustalenie, czy chodzi o sam podatek, odsetki, czy również o sankcje wynikające z odrębnych przepisów.
Należy pamiętać, że brak obowiązku rejestracji działalności w CEIDG nie zawsze oznacza brak obowiązków w podatku VAT. W zależności od rodzaju sprzedaży i wykonywanych czynności mogą mieć zastosowanie odrębne regulacje podatkowe.
Czy platformy internetowe przekazują informacje o sprzedaży do urzędu skarbowego?
Tak, w określonych przypadkach operatorzy platform cyfrowych są zobowiązani do przekazywania organom podatkowym informacji o sprzedawcach i realizowanych przez nich transakcjach. Obowiązki te wynikają między innymi z przepisów wdrażających unijną dyrektywę DAC7. Nie oznacza to jednak, że każda sprzedaż internetowa podlega opodatkowaniu ani że samo przekazanie danych przez platformę przesądza o prowadzeniu działalności gospodarczej. Znaczenie ma charakter transakcji, źródło uzyskanego przychodu oraz właściwe przepisy podatkowe.
Kiedy osoba prowadząca działalność nierejestrowaną staje się niewypłacalna?
Samo posiadanie zaległości finansowych nie zawsze oznacza niewypłacalność w rozumieniu Prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 11 tej ustawy dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
Ustawa przewiduje również domniemanie niewypłacalności, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. W praktyce ocena sytuacji finansowej powinna obejmować wysokość i terminy wymagalnych zobowiązań, uzyskiwane dochody, koszty utrzymania oraz posiadany majątek. Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną może znaleźć się w stanie niewypłacalności nawet przy stosunkowo niewielkiej wartości zobowiązań, jeżeli nie posiada realnych możliwości ich regulowania. Nie oznacza to jednak, że upadłość konsumencka zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem.
W przypadku mniejszego zadłużenia możliwe może być zawarcie porozumienia z wierzycielami, rozłożenie należności na raty lub skorzystanie z dostępnych instrumentów dotyczących spłaty zaległości publicznoprawnych. Jeżeli jednak zobowiązania przekraczają możliwości finansowe dłużnika, a ich terminowa spłata nie jest realna, zasadne staje się przeanalizowanie przesłanek upadłości konsumenckiej.
Jak przygotować się do oddłużenia przy działalności nierejestrowanej?
- Przed podjęciem decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości warto przede wszystkim ustalić rzeczywisty status prowadzonej działalności. Konieczne może być przeanalizowanie historii sprzedaży, wysokości przychodów w poszczególnych kwartałach, zawartych umów oraz ewentualnego przekroczenia ustawowego limitu.
- Równie ważne jest sporządzenie pełnego zestawienia zobowiązań, obejmującego zarówno długi prywatne, jak i należności powstałe przy sprzedaży towarów lub świadczeniu usług.
- W szczególności należy zgromadzić dokumentację dotyczącą pożyczek, zakupów u dostawców, rozliczeń z platformami internetowymi, zobowiązań podatkowych i ewentualnych postępowań egzekucyjnych.
Pozwala to ustalić, czy dana osoba nadal posiada status umożliwiający skorzystanie z upadłości konsumenckiej, jakie zobowiązania mogą zostać objęte postępowaniem i jakie konsekwencje będzie ono miało dla jej majątku.
Właściwe przygotowanie sprawy ma szczególne znaczenie w sytuacjach, w których granica między działalnością nierejestrowaną a faktycznie prowadzoną działalnością gospodarczą nie jest jednoznaczna.
Działalność nierejestrowana upraszcza rozpoczęcie drobnej aktywności zarobkowej, ale nie chroni przed konsekwencjami niewykonania zobowiązań. Niezapłacone należności wobec dostawców, platform sprzedażowych, klientów czy organów podatkowych mogą prowadzić do poważnych problemów finansowych, nawet jeżeli działalność była prowadzona na niewielką skalę.
Osoba prowadząca legalną działalność nierejestrowaną może co do zasady skorzystać z upadłości konsumenckiej, jeżeli spełnia ustawowe przesłanki i nie posiada statusu przedsiębiorcy wymagającego zastosowania innej procedury.
Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowe ustalenie charakteru prowadzonej działalności. Brak wpisu do CEIDG nie przesądza samodzielnie o statusie dłużnika, szczególnie jeżeli doszło do przekroczenia limitów przychodów albo działalność była faktycznie prowadzona w sposób właściwy dla przedsiębiorcy.
